Back
Close
 

Tagalog Reader Assist: DANGAL AT LAKAS

« Back
DANGAL AT LAKAS
√"
MARING

KABANATANG I.
Napitas Ang Bulaklak


Noong taong 190... ay nanirahan sa nayon ng B., sakop ng Maynila ang mag-asawang Pedro at Julia.

Mar√°lita ang kanil√°ng pamumuhay palibhasa'y walang ib√°ng paghahanap kungdi ang mamalakaya sa mga ilog at sa look ng Maynila.

Sila ay may bugtong na anak, uliran ng bait, si Maria na tinagurian ng Maring.

Kung kaaya-aya man ang gand√° ng kalooban ni Maring, ay lalo pa nam√°n [8]kaaya-aya ang gand√° ng kaniyang anyo, anyo ng bagong bumubukang kampuput, at lalong-lalo pa yaong mukha niyang anaki'y mukhang angel, mukhang pinagkalooban ng langit ng lubhang mapanghalinang dikit na bihirang ipagkaloob sa taong kinapal.

Ang kaniyang mapupungay na mata ay anaki'y salamin ng pag-ibig, anaki'y sibol ng lambing, anaki'y larawan ng bait.

At dahil nga sa gayón, ay pinag-ingatan yatang talagá ng palad, kaya't pinalamutihan sa dakong noó ng masinsin, nguni't makitid na kilay na hubog tari, at binakuran ng mayabong at malantik na pilikmatá, akala marahil ng Maykapal ay upang huwag manganib sa puwing man lamang yaong mga matáng kaniyang pinagpalang talaga.

Ang kaniyang mga ngiti ay ngiting langit: naghahandog sa kaharap ng lugod na di mahulilip at walang hanggang tamis ng maamong kalooban, lalo't talag√°ng maririkit yaong kaniyang mga maliliit at masinsing ngiping kinaiinggitan ng tunay na garing, at sinalitan ng isang ngiping gintong ipinasadya ng kaniyang am√°, upang malubos mandin [9]ang ganda noong napakatamis na bibig.

Kung lugay ang kaniyang mayabong na buhok, ay uma-abot hangang sakong, malinis, maitim at makinang na anaki'y sarampuli ng mga Lakhang-dalaga sa unang panahon.

Si Maring ay kayumangging maligat na namumula-mul√°, at ang kaniyang pangangataw√°n ay katat√°gan sa taas at sa bilog. Ang kaniyang mga kilos ay mabining pawa, mahinhin at kalugod-lugod sa lahat ng bagay.

May is√°ng binata, bagong-taong basal na nagngangalang Gonsalo. Ito ay maralita ring gaya nil√° Maring, palibhasa'y gaya rin nilang walang ibang paghahanap kungdi pamamalakaya sa mga ilog at dagat.

Si Gonsalo ay may mga tatlong taón ng nananhik ng ligaw kay Maring, nguni't hindi pinansin nitó ang kaniyang matapat na pagsuyo, at kadalasang isagot sa kaniya ay ang kaniyang nais na makasuyo muna sa kaniyang mga magulang.

Gayon pa man ay hindi tumatamlay ang pag-ibig ni Gonsalo, at sa tuwing s√°bado, gaya rin ng dati, ay siya'y nananhik ng ligaw.

[10]

Isáng gabi ay nanhik din ng ligaw kay Maring si D. Eduardo Sanchez, bagong-taong may mga dalawang puo't-limang taóng gulang, makisig at bantog sa bait, sa dunong at sa yaman.

Mga ilang buan pa lamang ang kaniyang panunuyo kay Maring ay sila'y nagkaibigan.

Nahahalata ni Gonsalo ang gayon, kaya siya ay naglubay ng pagdalaw kay Maring. Nguni't palibhasa'y taimtim ang kaniyang pagsinta, ay along nauuhaw ang kaniyang puso, ngayon hindi nakikita ang hantungan ng kaniyang mga nais.

Is√°ng s√°bado si Gonsalo ay muli na namang nanhik ng ligaw kay Maring.

-Maring,-ang kaniyang samong anaki'y hibik.

-May mga tatlong taón nang ikaw ay aking dinadalanginan, saka ngayon...

Hindi naituloy ang kaniyang malumbay na samo, at pagdaka'y biglang namalibis yaong nabubungad na luhang kanina pa gumigilid sa kaniyang mga pilik-mata.

Nai-inis ang kaniyang puso.

[11]

Bag√° ma't siya'y hindi sinisinta ni Maring, ay nahabag din ang kaniyang kalooban sa kaawaawang binata.

-Ipagpaumanhin mo na sana sa akin ang hindi ko paglingap sa iyong pag-ibig,-ang tugon ni Maring.-Akó'y hindi na maaring suminta sa iyo.

-¬ŅBakit?,-ang tanong ni Gonsalo.

-Sapagka't ako'y may sinisinta na,-ang pakli ni Maring.

-Oo nga,-ang sagot ni Gonsalo.-Si D. Eduardo Sanchez. Siya'y mayaman at marunong, nguni't ako'y dukha at mangmang.

-Hindi nam√°n sa gayon,-ang amo ni Maring.-Pantay-pantay sa aking balak ang lahat ng tao. Nguni't ¬Ņano kaya ang gagawin, kung talagang hindi isinagi ng palad sa puso ko ang sa iyo'y umibig? Kita'y magmahalan na lamang na parang tunay na mag-kapatid.

-Hindi mangyayari,-ani Gonsalo.

-¬ŅBakit?,-ang tanong ni Maring.

-Ewan,-ang tugón ni Gonsalo,-nguni't ikamamatay ko yata ang aking pagkabigo sa iyo.

Maluwat na di nakaimik ang dalawa.

Si Maring ay nakayuko at kaniyang [12]ginuguniguni si Eduardong minumutya ng kaniyang puso; si Gonsalo ay nakayuku rin, at ginuguniguni nam√°n niya ang kaniyang nabigong pagsuyo kay Maring.

Itinalaghay ni Gonsalo ang kaniyang ulo at pinagmasdan ang kaniyang kaharap.

-Maring,-aniya.-Ito'y kahuli-hulihan ko nang pagpanhik dito. Nguni't isinusumpa ko, na kung hindi rin lamang ikaw ang magiging poon ng aking abang kapalaran, ay hindi na akó mag-aasawa kailang pa man, at paka-asahan mo, na bagá ma't ako'y malayo sa iyo, ay ikaw at ikaw din ang dadalanginan ko habang buhay.

Si Gonsalo ay nagpaalam, at samantalang siya'y nananaog doon sa hagdanang tatlong taóng pinapanhik niya tuwing sabado, ay matuling namamalisbis sa kaniyang pisngi ang luha ng kaniyang nabigong pag-ibig.

-Kaawa-awa nam√°n-ang buntong hining√° ni Maring.

Sapul noon ay hindi na nga nanhik ng ligaw si Gonsalo kay Maring; nguni't gabi-gabi ay nagdadaan siya sa tapat ng kaniláng bahay, kungdi tatayo-tayo [13]sa malayo, at kapag natanawan niya si Maring ay saka pa lamang uuwi ng bahay. Siya'y parang nauulol mandín.

Isáng gabí ay dumalaw si D. Eduardo kay Maring at pinagkasunduan niláng ipagtapat sa mga magulang ang kaniláng pagsisintahan, at tuloy isamo ang kanilang kapahintulutan sa kanilang pag-iisang puso sa harapán ng dambana ng Maykapal.

Noon ding gabing yaón ay pinakiharapan ng mag-asawang matanda si D. Eduardo.

-Ipagpapaumanhin po nila,-ang simula nito,-ang aking kapangahasan sa pag-harap sa inyo at pagtatapat ng aking nais.

-¬ŅAn√≥ ya√≥n?,-ang tanong ng matandang Pedro.

-Marahil po,-ang sagot ni Eduardo,-huwag ko mang sabihin ay batid na ninyo ang aking pagsuyo kay Maring, na kung ilán ng buwan ngayong aming inaalagaan at binabakuran ng malinis na pagmamahalan; at dahil sa gayón, ay hindi namin ikinahihiyang ipakiharap, maging sa Maykapal, maging sa inyó po, at maging sa lahat ng tao.

[14]

"Akó po ay ulila sa ama't sa ina. Kapatid ko ma't kamaganak ay wala ng natitira isá man kaya ako'y sabik na magkaroon ng magulang na sukat suyuan habang buhay. Kung ito pong kaliitan ay inyóng maging dapatin, at tangaping maging parang tunay na anak na kaisang-puso ni Maring, ay pakaasahan po ninyóng wala ng mapalad na lalaking gaya ko sa sang sinukuban".

Tinawag ni matandang Pedro si Maring.

-Nagtapat si D. Eduardo,-aniya,-at sinabing kayo raw ay nagkakasintahan. ¬ŅTunay nga baga?

Si Maring ay hindi nakasagot: siya'y dinaig ng alang-alang at kahihiyang sa matand√°.

-Sumagot ka,-ang ulit ng am√°-¬ŅTunay nga bang kayo'y nagkakasintahan?

Linakasan ni Maring ang kaniyang kalooban.

-Tunay nga po,-ang kaniyang nahihiyang sagot.

-Isinamo niya,-ang dugtong ng matanda,-ang aming kapahintulutan sa iny√≥ng pag-iisang puso. [15]¬ŅAn√≥ ang balak mo sa gayong?

-Kayó po ang masusunod,-ang tugon ni Maring.

-Kung kami lamang ang masusunod,-ang dugtong ng matanda,-ay ibig naming ikaw ay makitang dalaga habang buhay sa aming piling, upang huwag kang mawalay ng kahit sandali sa aming mga matá. Gayón pa man ay nababatid naming ang pakikipag-isáng puso ay katutubong talaga ng tao, gaya ng aming pag-iisang puso ng iyong iná, at dahil dito, ay hindi maaring ipagkait sa inyó ang aming kapahintulutan.

¬ŅSabihin pa kaya ang tuwa ng nagkakasintahang Maring at Eduardo? Para na nilang nakikitang nabubuks√°n ang pintuan ng langit sa panahong sasapitin.

Naganap ang tatlong sunod-sunod na tawag sa simbahan.

Samangtalang inihahanda ang lahat ng bagay na kailangan sa pagkakasal ni Maring kay D. Eduardo ay parang linalason naman ang puso ni Gonsalo.

Dalawang araw bago sumapit ang takdang araw sa kasal, ay dinalhán ni D. Eduardo si Maring ng mga hiyas na pawang tinampukan ng mga batóng [16]brilyante at isang kabihisang damit na sadyang ipinasukat kay Maring.

Kinagabihan, samangtalang sinisiyasat ang lahat na gagamitin sa malaking piging na ihahanda, si Maring ay biglang nawala. Kinayag ni Gonsalo ang dalawa niyang kaibigang matapat, inabangan nilá si Maring at pagpanaog nitó ay kanilang biglang inagaw at dinala sa bundok ng S. Mateo sa lalawigang Rizal.

¬ŅSabihin pa kaya ang tangis ng kaawa-awang Maring? Noong nakikita na niyang nagliliwayway ang araw ng kaniyang buhay, ay biglang lumubog at ang humalili ay dilim na tila wari walang katapus√°n.

Sa loob ng unang buwang pakikisama ni Maring kay Gonsalo sa bundok, ay wala siyang ibang binabalak kungdi ang paghihiganti. Pinakataimtim niya sa kalooban ang nasang patayin ang lalaking kumaladkad sa kaniya sa burak ng kapangayayaan.

Isang gabí, si Gonsalo ay naidlip na nakahilig sa kandungan ni Maring. Nasulyapan nitó ang isáng sundang na malapit sa kaniya, biglang dinampot at [17]anyong tatarakan sa dibdib ang natutulog, nguni't nangatal ang kaniyang bisig, gaya ng pangangatal ng kaniyang puso at kaluluwa.

-¡Dius ko!,-ang kaniyang buntong hininga.-Masama nga sana si Gonsalo, nguni't sa lagay na itó ay siya'y akin ng asawa.

Siya'y nagmuni-muni.

-Hindi mangyayari,-aniyang sarili.-Ang lalaking ito ay hindi ko sinint√° kailan pa man; ako'y kaniyang inagaw at pinaslang... Ang taksil ay dapat ding pagtaksil√°n.

Muling itinaas ang kamay at muling √°kmang tarakan ng sundang ang dibdib ni Gonsalo. Nguni't gaya rin ng una, nanginig ang kaniyang kamay at hindi naituloy.

Si Maring ay may malakas na loob sa paggawa ng magaling, nguni't napakahina kung sa gawang kapaslangan.

Muling ibinaba ang kaniyang kamay.

-¬ŅAno kaya ang aking gagawin?-ang tanong niya sa sarili.-Kung ako man ay umuwi sa amin ngayon, ¬Ņay may magsasabi kayang hindi pa nalugso yaong wagas na puring katutubo ng aking pagkatao? Tunay nga at nalalaman [18]kong ako'y hindi sumisinta kay Gonsalo, nguni't nalalaman ko rin namang siya'y sumisinta ng taimtim sa akin. ¬°Kaawa-awa naman!

Naglalabanang mahigpit sa kaniyang balak ang lunos kay Gonsalo at ang nais na maipaghiganti ang kaniyang puring nagib√°.

-Ang puri ng tao,-aniya sa huli,-ay katimbang ng buhay. At yayamang inilugso niya ang aking puri, ay kailangang ilugso ko rin nam√°n ang kaniyang buhay.

Muling itinaas ang kaniyang kamay, hawak ang sundang, pinag-ubos ang lakas ng kaniyang loob at anyo na namang tarakan si Gonsalo sa dibdib. Nguni't katakatak√°. Hindi sundang ang lumagpak kay Gonsalo, kungdi matuling luhang namalisbis sa mga mat√° ni Maring at pumatak sa kaliwang pisngi ng nakakatulog.

Si Gonsalo ay nagising. Nakita niya ang sundang na naka-akma sa tapat ng kaniyang dibdib, nguni't hindi tuminag kaunti man, at bagkos pang ngumiti at nagsalita ng ganitó:

-Maring, ituloy mo ang sundang. Ikaw ay aking pinagtaksilan, kaya kailangang [19]ikaw ay maghiganti. Ituloy mo ang sundang.

-Kailangan nga,-ang sagot ni Maring,-nguni't ewan kung bakit, makaitlo ko ng iakma ang sundang at hindi ko naituloy: nanginginig ang aking kam√°y.

-Nanginginig ang iyong kamay sapagka't kamay ng anghel;-ang pakli ni Gonsalo;-datapuwa't ang kamay ko ay kamay ng buhong: makita mo kung hindi magtuloy.

Siya'y maliksing naupo, inagaw ang sundang kay Maring, saka anyong isasaksak sa kaniyang sariling dibdib.

-¬°¬°¬°Gonsalo!!!,-ani Maring, saka hinagkan.

Yaon ay siyang kauna-unahang halik ni Maring kay Gonsalo.

-Maring,-ani Gonsalo,-inagaw kitang hindi ko sinadya. Ako'y binulag na lubos ng masidhing pagsinta ko sa iyo. Nguni't ngayong ako'y pagsaulan ng dating kalooban at pag-iisip, ay pinagsisisihan kong mataimtim ang kapaslangang ginawa ko sa iyo. Kaya nga, at dahil sa ako'y sumumpang mahigpit sa sarili, magbuhat pa man noong unang araw na ikaw ay aking [20]sintahin, na papatayin ko ang sino mang sa iyo'y tumaksil: at yayamang dili iba't kungdi ako na rin nga ang sa iyo'y pumaslang, kaya kailangang patayin ko ang aking sariling katawán, upang sa gayón ay matupad ang aking mahigpit na sumpa.

Muling iniakmang isaksak sa kaniy√°ng dibdib ang sundang, nguni't muli rin siy√°ng niyakap ni Maring at tumangis.

-¬ŅNgayon pa bagang nailugso mo na ang aking puri, saka mo ako lilisanin?-ang kaniy√°ng hibik.

Si Gonsalo ay tumangis din.

Noon gabing yaon ay hindi sil√° nakatulog. Magdamag na humihingi ng kapatawaran si Gonsalo sa kapaslangang kaniy√°ng ginawa.

Palibhasa'y si Maring ay may banal na kalooban kaya pinatawad ang sa kaniya'y nagtaksil.

Sa kaluwatan ng kanilang pagsasama ay unti-unting nagkaroon ng pagmamahal si Maring kay Gonsalo.

Lumipas ang limang taon. Si Maring ay nagkaroon ng dalawang anak.

Is√°ng araw si Gonsalo ay umuwi ng bayan, at siy√°'y nagbili ng kahoy at [21]yantok. Nabalitaan niyang nangamatay na ang ama't ina ni Maring.

¬ŅSabihin pa kaya ang tangis nito ng kanyang maalaman ang malumbay na balita?

Gayon pa man, at sapagka't sila'y wala ng sukat pangilagan sa bayan, sil√°'y nagbalik sa nayong B. na kanilang pinanggalingan, at sila'y namuhay na tahimik sa bahay na naiwan ng mga nasirang magulang ni Maring.




Share this page:







Search DictionaryDCTNRY Text Search ToolTXTSEARCH